7. Sınıf Matematik Yüzdeler Konu Anlatımı
Yüzde Hesabı Nasıl Yapılır?
Bu sayfada 7. sınıf matematik dersinin “Sayılar ve Nicelikler (2)” temasında yer alan yüzdeler konusunu öğreneceksin. Yüzdenin paydası 100 olan bir oran olduğunu, bir çokluğun belirtilen yüzdesini, yüzdesi verilen bir çokluğun tamamını ve bir çokluğun diğerinin yüzde kaçı olduğunu bulmayı örneklerle göreceksin. Son bölümlerde indirim, zam ve günlük hayattan yüzde problemlerini farklı stratejilerle çözeceğiz.
- Yüzde ve Oran
- Yüzdesini Bulma
- Tamamını Bulma
- Yüzde Kaçı?
- İndirim ve Zam
- Yüzde Problemleri
Yüzde ve Oran İlişkisi
Mağazalarda “%30 indirim”, telefon ekranında “şarj %45”, gıda etiketlerinde “%3 yağ” gibi ifadeleri sık sık görürüz. Bu ifadelerin hepsi aslında birer orandır.
Paydası 100 olan oranlara yüzde denir. Yüzde, % sembolüyle gösterilir. Bu sembol sayının önüne yazılır.
%35 ifadesi “yüzde otuz beş” diye okunur ve 35/100 oranını, yani “her 100 birimin 35 birimi” anlamını taşır.
Bir bütünü 100 eş parçaya ayırdığımızı düşünelim. Aşağıdaki yüzlük karede 100 karenin 35’i boyanmıştır. Boyalı kısım bütünün 35/100’ü yani %35’idir. Boyasız kısım ise %65’tir.
Boyalı kısım: %35 · Boyasız kısım: %65
Yüzdeyi Kesre, Kesri Yüzdeye Çevirme
- Yüzdeden kesre: Yüzde, paydası 100 olan kesir olarak yazılır ve sadeleştirilir.
%40 = 40/100 = 2/5
%8 = 8/100 = 2/25 - Kesirden yüzdeye: Kesrin paydası genişletilerek 100 yapılır.
3/4 = 75/100 = %75
7/20 = 35/100 = %35 - Ondalık gösterim: %40 = 0,40 = 0,4 ve 0,06 = 6/100 = %6
Sık kullanılan yüzdeleri tanımak hesapları kolaylaştırır:
| Yüzde | Kesir | Anlamı |
|---|---|---|
| %100 | 100/100 = 1 | Bütünün tamamı |
| %50 | 1/2 | Yarısı |
| %25 | 1/4 | Çeyreği |
| %20 | 1/5 | Beşte biri |
| %10 | 1/10 | Onda biri |
| %1 | 1/100 | Yüzde biri |
Dikkat! %100 bir bütünün tamamını gösterir. Bir bütünün parçalarının yüzdeleri toplandığında daima %100 elde edilir. Bir sınıfın %45’i kız ise %55’i erkektir.
Bir Çokluğun Belirtilen Yüzdesini Bulma
Bir çokluğun yüzdesini bulmak için çokluk, yüzde oranıyla çarpılır. Yani çokluk 100’e bölünüp yüzde sayısıyla çarpılır.
a’nın %b’si = a · b/100Bir okulda 360 öğrenci vardır. Öğrencilerin %25’i bisikletle okula gelmektedir. Bisikletle gelen öğrenci sayısı kaçtır?
1. yol (Çarpma): 360 · 25/100 = 9000 ÷ 100 = 90 öğrenci
2. yol (Kesre çevirme): %25 = 1/4 olduğundan 360’ın dörtte biri alınır: 360 ÷ 4 = 90
3. yol (Parçalara ayırma): %25 = %10 + %10 + %5 şeklinde yazılır. 360’ın %10’u 36, %5’i 18’dir. 36 + 36 + 18 = 90
Çift Sayı Doğrusu ile Yüzde Bulma
Yüzde ve çokluk doğru orantılı olduğundan çift sayı doğrusu veya oran tablosu kullanılabilir. 2400 TL’nin %15’ini bulalım:
| Yüzde (%) | 100 | 10 | 5 | 15 |
| Tutar (TL) | 2400 | 240 | 120 | 360 |
%100 → 2400 TL ise 10’a bölerek %10 → 240 TL buluruz. Bunun yarısı %5 → 120 TL’dir. %15 = %10 + %5 olduğundan 2400 TL’nin %15’i 240 + 120 = 360 TL’dir.
İpucu: Bir sayının %10’unu bulmak için sayıyı 10’a, %1’ini bulmak için 100’e bölebilirsin. 850’nin %10’u 85, %1’i 8,5’tir.
Yüzdesi Verilen Çokluğun Tamamını Bulma
Bazı problemlerde bir çokluğun belirli bir yüzdesi verilir ve tamamı sorulur. Bu durumda verilen yüzdeden %100’e ulaşmamız gerekir.
Elif, bir sınavda soruların %75’ini doğru cevaplamıştır. Doğru cevapladığı soru sayısı 12 olduğuna göre sınavda kaç soru vardır?
1. yol (Çift sayı doğrusu): %75 → 12 soru ise 3’e bölerek %25 → 4 soru bulunur. %100 için 4 ile çarparız: 4 · 4 = 16 soru
2. yol (Orantı): 75/100 = 12/x → 75 · x = 1200 → x = 16
3. yol (Kesre çevirme): %75 = 3/4 olduğundan soruların dörtte üçü 12’dir. Dörtte biri 12 ÷ 3 = 4, tamamı 4 · 4 = 16
%40’ı 18 olan sayı kaçtır?
%40 → 18 ise 2’ye bölerek %20 → 9 bulunur. %100, %20’nin 5 katı olduğundan sayı 9 · 5 = 45’tir.
Bir Çokluğun Diğerinin Yüzde Kaçı Olduğunu Bulma
Bir parçanın bütünün yüzde kaçı olduğunu bulmak için parçanın bütüne oranı yazılır. Bu oran, paydası 100 olacak şekilde genişletilir veya 100 ile çarpılır.
a parça, b bütün ise yüzde = a/b · 100Bir arıtma tesisine bir günde gelen 60 ton suyun 21 tonu arıtılarak yeniden kullanılabilir hâle getirilmiştir. Arıtılan su, toplam suyun yüzde kaçıdır?
1. yol (Oran tablosu):
| Toplam su (ton) | 60 | 20 | 100 |
| Arıtılan su (ton) | 21 | 7 | 35 |
60 tonu 3’e bölerek 20 tona, 20 tonu 5 ile çarparak 100 tona ulaşırız. Aynı işlemler arıtılan suya uygulanır: 21 ÷ 3 · 5 = 35. Arıtılan su toplamın %35’idir.
2. yol (Formül): 21/60 · 100 = 2100 ÷ 60 = 35 → %35
Kerem 25 soruluk bir testte 18 soruyu doğru cevaplamıştır. Kerem soruların yüzde kaçını doğru cevaplamıştır?
18/25 oranının paydası 4 ile genişletilerek 100 yapılır: 18/25 = 72/100. Kerem soruların %72’sini doğru cevaplamıştır.
İndirim ve Zam Problemleri
Bir ürünün fiyatı düşürülürse indirim, artırılırsa zam yapılmış olur. İndirim ve zam oranları genellikle yüzde ile ifade edilir ve bu oranlar ürünün ilk fiyatı üzerinden hesaplanır.
İndirimli Fiyat
İndirimli fiyat = İlk fiyat − İndirim tutarı
%15 indirim yapılan bir üründe müşteri ilk fiyatın %100 − %15 = %85’ini öder.
Zamlı Fiyat
Zamlı fiyat = İlk fiyat + Zam tutarı
%20 zam yapılan bir üründe yeni fiyat ilk fiyatın %100 + %20 = %120’sidir.
Fiyatı 3200 TL olan bir ayakkabıya %15 indirim yapılmıştır. Ayakkabının indirimli fiyatı kaç TL’dir?
1. yol (Önce indirim tutarı): 3200’ün %10’u 320, %5’i 160 TL’dir. İndirim tutarı 320 + 160 = 480 TL’dir. İndirimli fiyat 3200 − 480 = 2720 TL olur.
2. yol (Ödenecek yüzde): Müşteri fiyatın %85’ini öder. 3200 · 85/100 = 32 · 85 = 2720 TL
Fiyatı 1800 TL olan bir montun fiyatına %20 zam yapılmıştır. Montun yeni fiyatı kaç TL’dir?
1800’ün %20’si 1800 · 20/100 = 360 TL’dir. Yeni fiyat 1800 + 360 = 2160 TL olur. Başka bir yol: 1800’ün %120’si 18 · 120 = 2160 TL’dir.
Bir kitap %20 indirimle 960 TL’ye satılmaktadır. Kitabın indirimsiz fiyatı kaç TL’dir?
%20 indirim yapıldığından 960 TL, ilk fiyatın %80’idir. %80 → 960 ise %10 → 120 TL olur. %100 → 120 · 10 = 1200 TL bulunur.
Dikkat! Bir ürüne önce %10 zam, sonra %10 indirim yapılırsa ürün ilk fiyatına dönmez. 1000 TL’lik ürün %10 zamla 1100 TL olur. 1100 TL’nin %10’u 110 TL olduğundan indirimden sonra fiyat 990 TL olur. Çünkü indirim, zamlı fiyat üzerinden hesaplanır.
Günlük Hayatta Yüzde Problemleri
Sabit hızla şarj olan bir telefonun bataryası 15 dakikada %10 dolmaktadır. Batarya %40 doluyken telefon 90 dakika daha şarj edilirse batarya tamamen dolar mı?
Süre ile dolan yüzde doğru orantılıdır. 90 dakika, 15 dakikanın 6 katıdır. Bu sürede batarya %10 · 6 = %60 dolar. %40 + %60 = %100 olduğundan batarya tamamen dolar.
Aynı model kulaklık A mağazasında 2400 TL’den %25 indirimle, B mağazasında 2200 TL’den %15 indirimle satılmaktadır. Hangi mağazadan almak daha avantajlıdır?
A mağazası: 2400’ün %25’i 600 TL’dir. İndirimli fiyat 2400 − 600 = 1800 TL olur.
B mağazası: 2200’ün %15’i 220 + 110 = 330 TL’dir. İndirimli fiyat 2200 − 330 = 1870 TL olur.
A mağazasından almak 70 TL daha avantajlıdır. İndirim oranı tek başına yeterli değildir, ilk fiyatlar da karşılaştırılmalıdır.
Bir tarlada hasat edilen 6400 kg buğdayın 2240 kg’ı un yapımında kullanılmıştır. Un yapımında kullanılan buğday, toplam buğdayın yüzde kaçıdır?
2240/6400 · 100 = 224 000 ÷ 6400 = 35. Kullanılan buğday toplamın %35’idir. Oran tablosu ile de 6400 → 2240 ise 64 → 22,4 ve 100 → 35 bulunur.
Kısaca Hatırla
- Paydası 100 olan oranlara yüzde denir. %b, b/100 anlamına gelir.
- Bir çokluğun %b’sini bulmak için çokluk b/100 ile çarpılır.
- Yüzdesi verilen çokluğun tamamını bulmak için verilen yüzdeden %100’e ulaşılır.
- a’nın b’nin yüzde kaçı olduğunu bulmak için a/b · 100 işlemi yapılır.
- %x indirimde ilk fiyatın %(100 − x)’i, %x zamda ilk fiyatın %(100 + x)’i ödenir.
- Yüzde problemlerinde çift sayı doğrusu, oran tablosu, orantı ve yüzdeyi parçalara ayırma stratejileri kullanılabilir.
Bu Konudaki Diğer Çalışmalar
- Bir Çokluğun Yüzdesini Bulma Çözümlü Test SorularıÇözümlü Test
- Yüzdesi Verilen Sayının Tamamını Bulma Çözümlü TestÇözümlü Test
- Bir Çokluğu Diğer Bir Çokluğun Yüzdesi Olarak Hesaplama TestiÇözümlü Test
- Yüzde Problemleri Çözümlü Test SorularıÇözümlü Test
- Yüzdeler Eşleştirme ve İndirim Karşılaştırma Etkinliğiİnteraktif Etkinlik
- Yüzde, Kesir ve Ondalık Gösterimleri Sıralama Etkinliğiİnteraktif Etkinlik
- Yüzdeler Doğru Yanlış SorularıDoğru-Yanlış
- Yüzdeler Boşluk Doldurma SorularıBoşluk Doldurma