6. Sınıf Din Kültürü 2. Ünite: Ramazan ve Oruç Konu Anlatımı

2.1 Oruç ve Kur’an Ayı Ramazan

İbadet ve Oruç Nedir?

İnsanın yaratılış amacı, her şeyi yaratan Allah’ı (cc) tanımak, O’na kulluk ve ibadet etmektir. Allah’a (cc) saygı, sevgi ve bağlılığı göstermek, O’nun hoşnutluğunu kazanmak niyetiyle yapılan tutum ve davranışlara ibadet denir. İslam’daki temel ibadetlere “İslam’ın ibadet esasları” ya da “İslam’ın şartları” adı verilir. Bu beş temel esastan biri de ramazan ayında oruç tutmaktır.

• Orucun Sözlük Anlamı“Bir şeyden uzak durmak, bir şeye karşı kendini tutmak” demektir.
• Orucun Terim AnlamıAllah’ın (cc) rızasını kazanmak amacıyla tan yerinin ağarmasından güneşin batmasına kadar yeme, içme ve bazı bedensel isteklerden uzak durmaktır.
• Tan Yerinin AğarmasıHava aydınlanmadan hemen önce gökyüzünün aldığı durumdur. Oruç bu vakitte başlar.

Ramazan Neden “Oruç Ayı”dır?

Ramazan, hicri takvimin dokuzuncu ayıdır. Bu ayda oruç tutmanın farz olduğu Kur’an-ı Kerim’de bildirilmiştir. Hz. Muhammed (sav) de ramazanın gelişini müjdelerken Yüce Allah’ın bu ayda oruç tutmayı farz kıldığını söylemiştir.

Ramazan Neden “Kur’an Ayı”dır?

Kur’an-ı Kerim, ramazan ayında yer alan Kadir Gecesi’nde indirilmeye başlanmıştır. Bu gecede indirilen ilk ayetler Alak suresinin ilk beş ayetidir. Bakara suresinin 185. ayetinde de Kur’an’ın, insanlara doğru yolu gösteren bir rehber olarak ramazan ayında indirildiği bildirilir.

• Kadir Gecesi’nin ÖnemiKadir suresinde bin aydan daha hayırlı olduğu, meleklerin ve Cebrail’in o gece indiği ve gecenin tan yeri ağarıncaya kadar esenlik olduğu bildirilir.
• Bağışlanma MüjdesiHz. Peygamber, inanarak ve karşılığını Allah’tan bekleyerek Kadir Gecesi’ni ibadetle geçirenlerin geçmiş günahlarının affedileceğini müjdelemiştir.
• Karşılıklı OkumaHz. Peygamber ve Cebrail (as), o zamana kadar inen ayetleri ramazan ayında karşılıklı okumuşlardır. Müslümanlar da bu örneği izleyerek ramazanda bir araya gelip Kur’an okurlar.

Hz. Peygamber, Kur’an’ı öğrenen, okuyan ve onun rehberliğinde yaşamaya çalışanların imrenilecek kimseler olduğunu belirtmiştir. Bu bilinçle hareket eden Müslümanlar Kur’an’ı okumaya, öğrenmeye, öğretmeye ve onun rehberliğinde yaşamaya çalışırlar.

2.2 Oruç İbadeti

Ramazan Ayı ve Oruçla İlgili Kavramlar

Bir ibadeti doğru yapabilmek için onunla ilgili temel kavramları bilmek gerekir. Ramazan ve oruçla ilgili başlıca kavramlar şunlardır:

• 🌙 SahurMüslümanların oruç tutmak için imsaktan önce yemek yedikleri vakittir. Sahura kalkmak sünnettir. Hz. Peygamber “Sahura kalkınız. Çünkü sahurda bereket vardır.” buyurmuştur.
• ⏰ İmsakOruca başlama vaktidir. Sabah namazının vakti de imsakla başlar. Ramazanda imsak, iftar ve namaz vakitlerini gösteren çizelgeye imsakiye denir.
• 🍽️ İftarOruçlunun akşam ezanı vaktinin girmesiyle yiyip içmeye başlamasıdır. İftar vakti girer girmez orucu açmak sünnettir.
• 📖 MukabeleBir kişinin Kur’an-ı Kerim’i ezberden ya da yüzünden okuması, diğerlerinin de okunan ayetleri Kur’an üzerinden takip etmesidir. Ramazan boyunca mukabele okunarak Kur’an hatmedilir.
• 🤲 FitreMaddi durumu uygun olan Müslümanların, sağlıklı olmalarının şükrü olarak vermekle yükümlü oldukları vacip sadakadır. “Fıtır sadakası” da denir.
• 🕌 TeravihRamazan ayında yatsı namazından sonra genellikle yirmi rekât olarak kılınan sünnet namazdır. Camide topluca ya da evde kılınabilir.

Fitre Hakkında Bilmemiz Gerekenler

• Fitre, ramazan ayının başlangıcından bayram namazına kadar verilebilir.
• Bu vakte kadar veremeyenler ilk fırsatta bu yükümlülüğü yerine getirmelidir.
• Küçük çocukların fitrelerini velileri verir.
• Fitrenin miktarı, kişinin bir günlük yiyeceğinin maddi karşılığı hesaplanarak belirlenir.

Teravih Namazı Nasıl Kılınır?

Namaz, İslam’ın beş esasından biridir ve müminlere belirli vakitlere bağlı olarak farz kılınmıştır. Günde beş vakit kılınan namazların dışında teravih ve bayram namazı gibi yılın belli zamanlarında kılınan namazlar da vardır. Hz. Peygamber, inanarak ve sevabını Allah’tan bekleyerek teravih kılanın geçmiş günahlarının bağışlanacağını bildirmiştir.

Teravih namazı iki veya dört rekâtta bir selam verilerek kılınır. Dört rekâtta bir selam verilirken ilk oturuşta Tahiyyat, Salli ve Barik okunur; üçüncü rekâta kalkınca Sübhaneke okunur. Üçüncü ve dördüncü rekâtlar, ilk iki rekât gibi kılınır.

Teravihte bir araya gelen Müslümanlar oruç tutmanın sevincini paylaşır, birlik ve beraberlik duygusunu pekiştirir.

Bayram Namazı Nasıl Kılınır?

Yılda iki dinî bayram vardır: Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı. Bayram namazı iki rekât olarak cemaatle kılınan vacip bir namazdır. İki bayram namazının kılınışı da aynıdır.

Oruçlunun Dikkat Etmesi Gereken Hususlar

• Niyet etmek: Oruca başlamadan önce “Niyet ettim Allah (cc) rızası için bugünkü ramazan orucunu tutmaya.” gibi ifadelerle niyet edilir. Oruç tutmayı kalbinden geçiren ama diliyle söylemeyi unutan kişinin de niyeti geçerlidir.
• Kötü söz ve davranıştan uzak durmak: Oruçlu; yalandan, kötü söz ve davranışlardan kaçınmalı, çevresine iyi davranmalı, sabırlı olmalı ve öfkeyle kimseyi incitmemelidir.
• Orucu bozan durumları bilmek: Bunlardan birini bilerek yapmak orucu bozar.

Kaza Orucu ve Fidye

Kur’an-ı Kerim’de hasta veya yolcu olanların, tutamadıkları günler sayısınca başka günlerde oruç tutmaları gerektiği, Allah’ın kolaylık dileyip zorluk dilemediği bildirilir.

Oruç Çeşitleri

Farz, vacip ve sünnet olmak üzere üç çeşit oruç vardır.

• Farz OruçKesin emir
  Yüce Allah’ın kesinlikle tutulmasını emrettiği oruçtur. Ramazan orucu, vaktinde tutulamayan ramazan orucunun kazası ve kefaret orucu farzdır. Kefaret orucu; ramazanda başlanmış bir orucu geçerli bir mazeret olmadan bilerek bozanların tutması gereken oruçtur.
• Vacip OruçDinen gerekli
  Farz kadar kesin olmamakla beraber dinen tutulması gereken oruçtur. Adak (nezir) orucu vaciptir; kişinin dileği gerçekleşirse tutmaya söz verdiği oruçtur. Ramazan ayı ve oruç tutmanın haram olduğu günler dışında herhangi bir gün tutulabilir. Vacip orucun kazası da vaciptir.
• Sünnet OruçPeygamberimizin öğüdü
  Hz. Peygamber’in farz ve vaciplerin dışında tutulmasını öğütlediği oruçtur. Muharrem ayının 9, 10 ve 11. günlerinde ve şevval ayında tutulan oruçlar sünnettir. Sünnet orucun kazası vaciptir.

2.3 Orucun İnsana Kazandırdıkları

Oruç, ahlaki değerlerin birey ve topluma kazandırılmasında etkili bir ibadettir. Orucun anlamını kavrayan kişi güzel davranışlar sergilemeye çalışır; olumsuz durumlarda duygu, düşünce ve davranışlarını kontrol ederek sabırlı olmaya gayret eder.

• Sabır
• Yardımseverlik
• Cömertlik
• Dayanışma
• Paylaşma
• Şükür
• İsraf etmemek
• Saygı

• Sabır KazandırırHz. Peygamber “… Oruç sabrın yarısıdır…” buyurarak oruç ile sabır arasındaki ilişkiye dikkat çekmiştir.
• Paylaşmayı ÖğretirOruç tutan kişi açların hâlini daha iyi anlar; bencillik ve kibirden uzaklaşarak imkânlarını başkalarıyla paylaşır.
• Dayanışmayı Güçlendirirİftar davetleri, fitre ve sadakalar yardımseverlik, cömertlik ve dayanışmayı güçlendirir. Teravih namazı da toplumun birlik ve beraberliğine katkı sağlar.
• Şükrü HatırlatırOruçlu, kendisine verilen bütün nimetler için Allah’a (cc) şükreder ve bu nimetleri israf etmez.
• Sağlığa Katkı SağlarOruç sayesinde hücreler yenilenir, vücut hastalıklara karşı daha dirençli hâle gelir ve beslenme alışkanlıkları düzene girer. Hz. Peygamber “… Oruç tutunuz ki sıhhat bulasınız.” buyurmuştur.
• Manevi Temizlik SağlarRamazanda tutulan oruçlar, okunan mukabeleler, kılınan teravihler ve içtenlikle edilen tövbeler insanı manevi yönden temizler.

Müslümanlar hem kendilerinin hem de toplumun huzur ve mutluluğuna katkı sağlamak için ramazanın kazandırdığı güzel davranışları alışkanlık hâline getirmelidir.

2.4 Bir Dua Öğreniyorum: İftar Duası

Oruç açılırken dua etmek sünnettir. Hz. Peygamber, orucunu açarken verdiği nimetler için Allah’a (cc) şükretmiş ve oruçlunun iftar vaktinde yaptığı duanın geri çevrilmeyeceğini müjdelemiştir. İftar vaktinde okunan farklı dualar vardır. Bunlardan biri şudur:

İftar Duasının Mesajları

• Yüce Allah’a inanmanın, güvenmenin ve bağlılığın önemi dile getirilir.
• İbadetlerin yalnızca Allah’ın rızası için yapılacağı vurgulanır.
• Bütün nimetlerin sahibinin Allah (cc) olduğu belirtilir.
• Nimetlere şükretmenin önemi hatırlatılır.
• Bu yönleriyle iftar duası, oruç tutan kişinin ibadet bilincini güçlendirir.

✔ Akılda Kalsın: Ünite Özeti